Ο Πύργος Πετροπουλάκη στη Ράχη Γυθείου δεν είναι μόνο μια πέτρινη κατασκευή, αλλά και ένα ζωντανό μνημείο μνήμης και αντοχής. Χτίστηκε στα τέλη του 18ου αιώνα από τον Παναγιώτη Πετροπουλάκη, ο οποίος θέλησε να στεριώσει το γένος του πάνω στον λόφο που αγναντεύει τον Λακωνικό κόλπο. Η τοποθεσία δεν ήταν τυχαία∙ ο πύργος συνδύαζε τον αμυντικό χαρακτήρα των μανιάτικων οικοδομημάτων με τον συμβολισμό του κύρους και της ανεξαρτησίας.
Τον Πύργο κληρονόμησε ο γιος του Παναγιώτη, ο Πετρόπουλος. Ήταν από τις ηγετικές μορφές της Επανάστασης του 1821 και δεν δίστασε να ταχθεί με το μέρος των Καποδιστριανών σε μια από τις πιο ταραγμένες περιόδους της νεότερης Ελλάδας. Ως αρχηγός εκστρατευτικού σώματος συγκρούστηκε με τους ισχυρούς Μαυρομιχαλαίους, σε έναν εμφύλιο εντός της Μάνης που αντανακλούσε τα πολιτικά πάθη της εποχής. Η παρουσία του στις κρίσιμες αυτές στιγμές δείχνει τον ρόλο των Πετροπουλάκηδων ως ενεργών παραγόντων της εθνικής ιστορίας.
Στη συνέχεια, ο γιος του Πετρόπουλου, Δημήτρης, μετέφερε το πολεμικό πάθος της οικογένειας εκτός Μάνης. Οδηγώντας εκστρατευτικό σώμα, έλαβε μέρος στην Κρητική Επανάσταση, αποδεικνύοντας ότι η μανιάτικη φλόγα ξεπερνούσε τα όρια της Λακωνίας. Σκοτώθηκε στο Καστέλι, αφήνοντας πίσω του ένα όνομα συνδεδεμένο με την αυτοθυσία και τον αγώνα για την ελευθερία του ελληνισμού.
Η μνήμη του Δημήτρη τιμήθηκε από τον γιο του, Αριστείδη, ο οποίος μετέφερε τη δράση της οικογένειας από τα πεδία των μαχών στα έδρανα της πολιτικής. Υπηρέτησε ως βουλευτής από το 1887 έως το 1902, σε μια εποχή όπου η Ελλάδα προσπαθούσε να βρει σταθερότητα και να επεκτείνει τον ρόλο της στα Βαλκάνια. Ο Αριστείδης εκπροσωπούσε τη συνέχεια της μανιάτικης φωνής στο Κοινοβούλιο, μεταφέροντας παραδόσεις και ανησυχίες μιας περιοχής με ισχυρή ταυτότητα.
Τη σκυτάλη πήρε ο εγγονός του Δημήτρη, ο νεότερος Δημήτρης, που διετέλεσε βουλευτής στην εποχή του Ελευθερίου Βενιζέλου, από το 1910 έως το 1935. Με τη συμμετοχή του στις μεταρρυθμίσεις και στη βενιζελική παράταξη, η οικογένεια Πετροπουλάκη βρέθηκε ξανά στην καρδιά των μεγάλων αλλαγών: από τους Βαλκανικούς πολέμους και τη Μικρασιατική εκστρατεία έως τον Εθνικό Διχασμό, πάντα παρούσα στα μεγάλα διλήμματα του τόπου.
Η παράδοση της προσφοράς συνεχίστηκε με τον Λεωνίδα, γιο του βουλευτή Δημήτρη. Στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής, ο Λεωνίδας βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της Εθνικής Αντίστασης, συνεχίζοντας μια πορεία γενεών που έβαζαν το χρέος πάνω από το προσωπικό συμφέρον. Η δράση του ένωσε το παρελθόν των αγώνων με το παρόν της σκλαβωμένης Ελλάδας, επιβεβαιώνοντας πως οι Πετροπουλάκηδες ήταν πάντα παρόντες στα προσκλητήρια της ιστορίας.
Η Ράχη όμως πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1943, σε αντίποινα για την αντίσταση, οι Ναζί κατέκαψαν τον οικισμό. Τα σπίτια έγιναν στάχτη, η πέτρα μαυρίστηκε, αλλά η μνήμη δεν χάθηκε. Ο Πύργος Πετροπουλάκη, πληγωμένος αλλά όρθιος, παρέμεινε μάρτυρας εκείνης της βαρβαρότητας.
Μετά τον πόλεμο, η οικογένεια δεν εγκατέλειψε το παρελθόν της. Αναστήλωσε τον Πύργο με σεβασμό στην αρχιτεκτονική και στη μνήμη των προγόνων. Σήμερα λειτουργεί ως ξενώνας και αγρόκτημα, ανοίγοντας τις πύλες του σε επισκέπτες που θέλουν να γευτούν όχι μόνο τα προϊόντα της γης, αλλά και την ίδια την ιστορία της Μάνης.
Η διαδρομή των Πετροπουλάκηδων είναι ταυτόχρονα τοπική και εθνική: από τον Παναγιώτη που έκτισε τον Πύργο, στον Πετρόπουλο και τον Δημήτρη που θυσιάστηκαν για την ελευθερία, στον Αριστείδη και τον Δημήτρη που τίμησαν τη δημοκρατία, στον Λεωνίδα που αγωνίστηκε στην Αντίσταση. Κάθε γενιά κράτησε αναμμένη τη φλόγα της Μάνης, που δεν σβήνει ούτε με φωτιά ούτε με σίδερο.
